منحصربفرد و مسئولیتپذیر مثل هواداران ژاپن
چرا هواداران ژاپن الگوی اخلاق ورزشی در جام جهانی ۲۰۲۶ هستند؟ در دنیای فوتبال، شور و هیجان هواداران معمولاً با فریادهای بلند، پرچمهای بزرگ و گاهی رفتارهای پرالتهاب همراه است. اما وقتی صحبت از هواداران تیم ملی ژاپن به میان میآید، وارد قلمروی متفاوتی میشویم؛ قلمرویی که در آن فرهنگ بر هیجان مقدم است و احترام بر رقابت. در جام جهانی ۲۰۲۶، بار دیگر شاهد بودیم که تماشاگران ژاپن علاوه بر ایفای نقش پررنگ هواداری در فوتبال، تبلیغ کنندگان اصلیِ اخلاق و نظم در محیط ورزشگاهها نیز بودند. یکی از خیرهکنندهترین ویژگی هواداران ژاپن، هماهنگی (Synchronization) آنهاست. برخلاف بسیاری از هواداران تیمها که تشویقهایشان پراکنده و تصادفی است، هواداران ژاپن مانند یک ارکسترِ تنظیمشده عمل میکنند. زمانی که آنها شروع به تشویق میکنند، این حرکت نه تنها از نظر صوتی، بلکه از نظر بصری و حرکتی نیز کاملاً یکپارچه است. این هماهنگی نشاندهنده یک پیوند عمیق فرهنگی است؛ جایی که فردیت در خدمت جمع قرار میگیرد و هر تماشاگر میداند که نقش او در ایجاد یک فضای باشکوه، بخشی از یک تصویر بزرگتر است. اما همواره باید به این نکته توجه نمود که؛ رفتار منحصربفرد و مثالزدنی از هواداران ژاپن که تحسین جهانیان را برمیانگیزد و همگان را میخکوب میکند، تشویقهای بیامانشان نیست؛
بلکه صحنهای هست که پس از سوتِ پایان هر مسابقه رخ میدهد. در حالی که هواداران بسیاری از تیمها، ورزشگاه را با انبوهی از پوسته مواد غذایی مصرفشده و زبالهها ترک میکنند، هواداران ژاپن یک سنت بینظیر را اجرا میکنند؛ تمیز کردن ورزشگاه.
آنها نه تنها زبالههای خود، بلکه زبالههای اطرافیانشان را نیز جمعآوری میکنند. این رفتار، یک نمایش ساده از نظافت نیست؛ بلکه تجلی مفاهیم عمیق ژاپنی است. مفاهیمی مانند:
۱- مفهوم (Omotenashi) (میهماننوازی و احترام)*
(Japanese: おもてなし, 御持て成し)
پیشبینی نیاز دیگران و احترام به محیط و افرادی که پس از آنها از این مکان استفاده خواهند کرد. وقتی یک هوادار ژاپنی زبالهاش را جمع میکند، در واقع دارد به مسئولان نظافتی در ورزشگاه، به هواداران تیم مقابل و به میزبان مسابقات احترام میگذارد. هر هوادار اینگونه فکر میکند که: من نباید بار اضافی برای کسی ایجاد نمایم. این نوعی احترام به «آینده» است؛ یعنی احترام به کسی که قرار است پس از من، از این فضا استفاده کند.
۲- مفهوم «وا» (Wa) (به معنای هارمونی یا هماهنگی) در فرهنگ ژاپنی، حفظ «Wa» یا هماهنگی و نظم جمعی یکی از مهمترین ارزشهاست. در ژاپن، حفظ آرامش و نظم گروهی بر منافع یا هیجانات فردی اولویت دارد. هماهنگی در تشویقها و نظم در صفها و حرکتها، تجلی همان مفهوم Wa است. فرد ژاپنی میداند که اگر هر کس به روش خودش رفتار کند، نظم از بین خواهد رفت. بنابراین، آنها تلاش میکنند تا مانند یک واحد یکپارچه عمل کنند تا «زیباییِ نظم» (Aesthetics of Order) حفظ شود.
۳- مفهوم (Shitsuke) و تربیت از دوران کودکی
سیستم آموزشی ژاپن بر پایه «Shitsuke» (انضباط و تربیت اخلاقی) بنا شده است. در مدارس ژاپن، دانشآموزان خودشان کلاسها و محیط مدرسه را تمیز میکنند. (به جای استفاده از نظافتچیها).
نظافت ورزشگاه برای یک فرد ژاپنی، یک «کار اضافی» نیست، بلکه یک «وظیفهی اجتماعی» و بخشی از هویت فردی اوست که از کودکی در تار و پود وجودش تنیده شده است. انتقال از دوران کودکی (مدرسه) به دوران بزرگسالی (جامعه).
۴- مفهوم «کایزن» (Kaizen) و مسئولیتپذیری فردی
کایزن بهمعنای «بهبود مستمر» است. این فلسفه میگوید هر فرد باید در هر لحظه تلاش نماید تا شرایط را بهتر کند.
هواداران ژاپنی معتقدند که هر فرد مسئولیت دارد تا محیطی که در آن حضور دارد را بهتر از زمانی که وارد آن شده، ترک نماید. آنها نمیگویند «این وظیفه نظافتچیهاست»، بلکه میگویند «وظیفه من است که سهم خودم را در پاکیزگیِ محیطی که از آن استفاده میکنم، ایفا نمایم».
۵- مفهوم Discipline (انضباط) و جدایی میان «هیجان» و «بیادبی»
در بسیاری از فرهنگها، هیجان زیاد لزوماً با رفتارهای تند یا بینظمی همراه است. اما در فرهنگ ژاپن، مفهومی تحت عنوانِ «انضباط در عین شور» وجود دارد.آنها نشان میدهند که میتوانید با تمام وجود برای تیمتان فریاد بزنید و هیجانزده باشید، اما بدون اینکه کنترل خود را از دست بدهید یا به دیگران بیاحترامی کرده و یا به محیط اطرافتان آسیب برسانید. این یعنی توانایی مدیریت احساسات در چارچوب قوانین اخلاقی. در پایان می توان به این نکته تاکید نمود که؛ رفتار هواداران ژاپنی در جام جهانی، یک «نمایش تبلیغاتی» نبود؛ بلکه یک رفتار خودجوش بود که از تلاقی مسئولیتپذیری فردی و احترام به جمع سرچشمه میگرفت. آنها در ورزشگاه، در واقع در حال تمرین کردنِ همان فلسفهای بودند که باعث شده ژاپن به یکی از منظمترین و پیشروترین کشورهای جهان تبدیل گردد.