آسیبی که ترامپ به اعتبار فیفا و میزبانی آمریکا زد!
جام جهانی فوتبال همواره نماد همبستگی ملتها و یکی از معدود عرصههایی بوده است که رقابت ورزشی را فراتر از اختلافات سیاسی به نمایش میگذارد. به همین دلیل، فیفا همواره بر سه اصل اساسی تأکید کرده است:
استقلال از سیاست، اجرای برابر قوانین برای همه تیمها و حفظ عدالت در مسابقات. هر رخدادی که این سه اصل را زیر سؤال ببرد، نه تنها یک تصمیم ورزشی، بلکه بحرانی برای اعتبار فوتبال جهان محسوب میشود.
در جریان رقابت های جام جهانی ۲۰۲۶، مجموعهای از اتفاقات باعث شد بسیاری از کارشناسان، رسانهها و هواداران نسبت به استقلال فیفا ابراز نگرانی کنند. مهمترین این اتفاقات، لغو محرومیت بازیکن تیم ملی آمریکا پس از تماس و درخواست دونالد ترامپ برای بازنگری در تصمیم داوری بود. هرچند فیفا اعلام کرد که تصمیم نهایی توسط کمیتهای مستقل و بر اساس مقررات اتخاذ شده است، اما صرف مطرح شدن نقش رئیسجمهور آمریکا در این روند، این پرسش را در ذهن افکار عمومی ایجاد کرد که آیا نفوذ سیاسی میتواند بر تصمیمات فوتبالی اثر بگذارد یا خیر. در حقوق ورزش، گاهی آنچه بیش از خود تصمیم اهمیت دارد، اعتماد عمومی به عدالت آن تصمیم است. حتی اگر هیچ تخلفی صورت نگرفته باشد، ایجاد این تصور که یک سیاستمدار میتواند مسیر یک پرونده انضباطی را تغییر دهد، به اعتبار نهادی مانند فیفا آسیب میزند. به همین دلیل، بسیاری از شخصیتهای ورزشی، رسانهها و برخی فدراسیونها نسبت به این اتفاق اعتراض کرده و خواستار شفافسازی بیشتر شدند. در مورد دونالد ترامپ، بسیاری از رفتارهای او در این پرونده را میتوان در چارچوب سبک ارتباطی و سیاسی همیشگیاش ارزیابی کرد؛ سبکی که بر جلب توجه رسانهها، حضور دائمی در کانون اخبار و استفاده از اظهار نظرهای جنجالی استوار است. بر اساس این تحلیل، ورود او به حواشی جام جهانی نیز بیش از آنکه یک ضرورت ورزشی باشد، ادامه همان الگوی رفتاری شناختهشدهای است که منتقدان از آن بهعنوان «سیاست نمایشی» یا «خودنمایی رسانهای» یاد میکنند. در کنار این موضوع، مسائل مربوط به ورود برخی تیمها و همراهان آنان به آمریکا نیز بر نگرانیها افزود. گزارشهایی درباره تأخیر در صدور ویزا برای برخی اعضای تیمها، از جمله اعضایی از کاروان ایران، منتشر شد. اگرچه دولت آمریکا این موضوع را در چارچوب قوانین امنیتی و مهاجرتی خود ارزیابی میکند، اما از دیدگاه ورزش بینالملل، هرگونه تأخیر یا محدودیتی که بر آمادگی یا حضور برابر تیمها اثر بگذارد، میتواند با روح بیطرفی مسابقات در تعارض قرار گیرد و این پرسش را مطرح کند که آیا همه کشورها از فرصت برابر برخوردار بودهاند یا خیر؟
همچنین برخی اظهارنظرهای دونالد ترامپ درباره مسابقات، داوری و مسائل مرتبط با جام جهانی، از نگاه بسیاری از ناظران، بیش از آنکه در راستای حفظ شأن یک رویداد جهانی باشد، رنگوبوی سیاسی و رسانهای داشت. منتقدان معتقدند رئیسجمهور کشور میزبان باید با احتیاط بیشتری درباره روند مسابقات سخن بگوید، زیرا هر اظهار نظر او ممکن است بهعنوان نوعی فشار یا دخالت تعبیر شود. در مقابل، حامیان ترامپ معتقدند او صرفاً از تیم کشورش حمایت کرده و حق داشته دیدگاه خود را بیان کند. در این میان، بیشترین فشار متوجه جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، شد. هرچند تاکنون هیچ روند رسمی برای برکناری یا اخراج او آغاز نشده است، اما درخواستهایی برای استعفا و تحقیقات مستقل مطرح شده و بسیاری معتقدند اعتبار شخصی و مدیریتی او بیش از هر زمان دیگری با چالش مواجه شده است. در واقع، حتی اگر او در سمت خود باقی بماند، بازسازی اعتماد افکار عمومی به استقلال فیفا آسان نخواهد بود. در مقابل، تاکنون هیچ اتهام حقوقی یا کیفری علیه دونالد ترامپ در ارتباط با این پرونده مطرح نشده است. انتقادها بیشتر متوجه پیامدهای سیاسی و اخلاقی رفتار اوست، نه نقض اثباتشده قوانین. از منظر حقوقی، درخواست بازنگری در یک تصمیم با صدور دستور یا اعمال نفوذ اثباتشده تفاوت دارد و تاکنون هیچ مرجع رسمی اعلام نکرده است که ترامپ مرتکب تخلف قانونی شده باشد. در نهایت، این رخداد بار دیگر نشان داد که اعتبار فوتبال تنها به کیفیت مسابقات وابسته نیست، بلکه به اعتماد جهانی نسبت به بیطرفی نهادهای ادارهکننده آن نیز بستگی دارد. هرگاه این تصور ایجاد شود که سیاست، قدرت یا نفوذ میتواند جایگزین قانون و عدالت شود، حتی اگر واقعیت چیز دیگری باشد، بزرگترین سرمایه فوتبال یعنی اعتماد میلیونها هوادار در سراسر جهان آسیب میبیند. از همین رو، بسیاری از کارشناسان معتقدند مهمترین وظیفه فیفا پس از این جنجال، نه صرفاً دفاع از یک تصمیم خاص، بلکه بازگرداندن اعتماد عمومی به اصل استقلال و عدالت در فوتبال است.