از دست رفتن سهم ایران از اقتصاد چند میلیارد دلاری رسانه فوتبال

جام جهانی ۲۰۲۶ به عنوان بزرگ‌ترین پروژه اقتصادی تاریخ فوتبال جهان در حالی با حضور ۴۸ تیم و ۱۰۴ مسابقه برگزار شد، و در روزهای پایانی خود قرار دارد، که رکوردهای جدیدی را در حوزه حق پخش تلویزیونی، تبلیغات، اسپانسرینگ و تولید محتوای رسانه‌ای ثبت کرده است. در چنین رویدادی، داوران و تیم‌های داوری نیز دیگر صرفا مجریان قوانین بازی نیستند، بلکه به بخشی از زنجیره ارزش اقتصادی فوتبال تبدیل شده‌اند. این در حالی است که فوتبال ایران در شرایطی این رویداد را دنبال می‌کند که هیچ داوری از ایران در فهرست رسمی ۵۲ داور، ۸۸ کمک‌داور و ۳۰ داور ویدئویی (VAR) معرفی‌شده از سوی فیفا حضور ندارد.

شاید در نگاه نخست، غیبت یک داور ایرانی در این جام تنها یک ناکامی فنی به نظر برسد، اما از منظر اقتصاد ورزش، این موضوع ابعاد گسترده‌تری دارد؛ چرا که گزارشگری و داوری در جام جهانی امروز بخشی از صنعت رسانه و اقتصاد فوتبال هستند و فیفا بخش قابل توجهی از درآمد خود را از محل فروش حق پخش مسابقات به دست می‌آورد. برآوردها هم نشان می‌دهد ارزش حق پخش جام جهانی ۲۰۲۶ به حدود چهار میلیارد دلار می‌رسد؛ که در این میان کیفیت اجرای مسابقات، قضاوت، فناوری‌های داوری و روایت رسانه‌ای همگی در افزایش ارزش این محصول رسانه‌ای نقش دارند.
از نگاهی دیگر، داوران حاضر در جام جهانی علاوه بر دریافت دستمزد و پاداش، در معرض دیده شدن توسط میلیاردها بیننده قرار می‌گیرند. بنابراین حضور در چنین آوردگاهی، اعتبار حرفه‌ای آنان را افزایش می‌دهد و مسیر حضور در مهم‌ترین مسابقات باشگاهی و ملی جهان را هموار می‌کند. همچنین بسیاری از داوران پس از جام جهانی به عنوان مدرس، ناظر، تحلیلگر داوری یا مدیر پروژه‌های آموزشی فیفا و کنفدراسیون‌های قاره‌ای فعالیت می‌کنند؛ فرصت‌هایی که علاوه بر اعتبار حرفه‌ای، ارزش اقتصادی قابل توجهی نیز دارند.
از سوی دیگر، توسعه فناوری‌های نوین داوری مانند VAR و Ref Cam، داوران را به بخشی از تجربه رسانه‌ای مخاطبان تبدیل کرده است. دوربین نصب‌شده روی سر داور و ارتباطات پیشرفته تیم داوری، شفافیت مسابقات و جذابیت پخش تلویزیونی را افزایش داده و خود به محصولی رسانه‌ای تبدیل شده است.
افزون بر این، در اقتصاد ورزش، کیفیت اجرای مسابقه مستقیما بر ارزش تبلیغات اثر می‌گذارد؛ بنابراین هرچه اعتماد مخاطبان به داوری و روند مسابقه بیشتر باشد، ارزش رسانه‌ای مسابقات نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، فیفا سال‌هاست سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در آموزش، فناوری و توسعه داوران بین‌المللی انجام داده است.
نمونه‌های عینی این اهمیت را می‌توان در پوشش گسترده رسانه‌ای جام جهانی مشاهده کرد. شبکه FOX Sports آمریکا برای پوشش کامل ۱۰۴ مسابقه از تیم بزرگی از گزارشگران، تحلیلگران و کارشناسان استفاده کرده است، زیرا هر افزایش در تعداد بینندگان، میلیون‌ها دلار درآمد تبلیغاتی برای این شبکه ایجاد می‌کند.
در چنین شرایطی، نبود نماینده‌ای از ایران در جمع داوران جام جهانی تنها به معنای از دست رفتن فرصت قضاوت چند مسابقه نیست؛ بلکه به معنای محروم ماندن فوتبال ایران از حضور در مهم‌ترین ویترین حرفه‌ای داوری جهان، انتقال دانش روز، شبکه‌سازی بین‌المللی، ارتقای برند داوری ایران و بهره‌مندی از فرصت‌های اقتصادی و رسانه‌ای این صنعت است.
این موضوع زمانی قابل تامل‌تر می‌شود که بسیاری از کشورهای آسیایی مانند ژاپن، چین، قطر، عربستان، امارات، ازبکستان و اردن در فهرست داوران جام جهانی نماینده دارند، اما نامی از ایران دیده نمی‌شود.
شاید اکنون زمان آن رسیده باشد که مدیران فوتبال ایران، داوری را نه صرفا یک بخش اجرایی، بلکه سرمایه‌ای راهبردی در اقتصاد فوتبال بدانند. در این راستا، سرمایه‌گذاری در آموزش داوران، ارتقای استانداردهای حرفه‌ای، حضور مستمر در رقابت‌های بین‌المللی و تعامل موثر با ساختارهای داوری فیفا، می‌تواند در آینده علاوه بر ارتقای جایگاه فنی فوتبال ایران، سهم کشور را از اقتصاد رو به رشد صنعت فوتبال جهان نیز افزایش دهد؛ سهمی که در جام جهانی ۲۰۲۶، ایران از آن بی‌بهره ماند.