انقلاب علم و فناوری در فوتبال؛ وقتی دادهها جای حدس و گمان را گرفتند
یادداشت:
این دومین مقاله از مجموعه هشتقسمتی «هشت درس بزرگ جام جهانی ۲۰۲۶» است. در این مجموعه، با بررسی دیدگاههای رسانهها و کارشناسان فوتبال جهان، تلاش میکنیم مهمترین پیامهای این جام را برای آینده فوتبال ایران تحلیل کنیم.
جام جهانی ۲۰۲۶، بیش از آنکه فقط نمایش مهارت بازیکنان و تاکتیک مربیان باشد، صحنه نمایش یک تحول بزرگ دیگر نیز بود؛ تحولی که شاید برای هوادار عادی کمتر دیده شد، اما کارشناسان فوتبال جهان آن را یکی از مهمترین اتفاقات این دوره دانستند: ورود کامل علم، داده و فناوری به قلب فوتبال مدرن.
سالها تصور میشد فوتبال ورزشی است که بیش از هر چیز به استعداد، تجربه و نبوغ فردی وابسته است؛ اما جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد که دیگر هیچ تیم بزرگی بدون پشتوانه علمی نمیتواند در بالاترین سطح رقابت کند. امروز تصمیمهای مهم در فوتبال نه فقط با چشم مربی، بلکه با کمک هزاران داده و تحلیل علمی گرفته میشود.
رسانههای ورزشی جهان در بررسیهای خود از این جام، بارها به این موضوع اشاره کردند که تفاوت میان تیمهای بزرگ و سایر تیمها، فقط در کیفیت بازیکنان نیست؛ بلکه در توانایی آنها برای جمعآوری، تحلیل و استفاده از اطلاعات است. در فوتبال گذشته، یک مربی پس از مسابقه فیلم بازی را تماشا میکرد و بر اساس تجربه خود تصمیم میگرفت. اما فوتبال امروز متفاوت است. مربیان و تیمهای آنالیز، اطلاعاتی مانند میزان دوندگی بازیکنان، مناطق فعالیت آنها در زمین، کیفیت پاسها، شدت فشار روی حریف، الگوهای حمله و دفاع و دهها شاخص دیگر را بررسی میکنند. این تغییر، نقش مربی را از بین نبرده؛ بلکه آن را حرفهایتر کرده است. مربی بزرگ امروز کسی نیست که فقط احساس خوبی نسبت به بازی داشته باشد؛ بلکه کسی است که بتواند بین دانش، تجربه و اطلاعات تعادل ایجاد کند.
یکی از مهمترین درسهای جام جهانی ۲۰۲۶ این بود که فناوری جای انسان را نگرفت، بلکه توانایی انسان را افزایش داد. هوش مصنوعی، سیستمهای تحلیل عملکرد و ابزارهای پیشرفته پزشکی ورزشی به مربیان کمک کردند تصمیمهای دقیقتری بگیرند، اما در نهایت این تفکر انسانی بود که باید این اطلاعات را تفسیر میکرد.
موضوع دیگری که مورد توجه کارشناسان قرار گرفت، مسئله آمادگی جسمانی و مدیریت بازیکنان بود. در جام جهانی با تعداد زیاد مسابقات و فاصله کوتاه بین بازیها، حفظ سلامت بازیکنان اهمیت بسیار زیادی پیدا کرد. تیمهایی موفقتر بودند که توانستند با استفاده از علم پزشکی ورزشی، میزان خستگی بازیکنان را کنترل کنند و از آسیبهای احتمالی جلوگیری کنند. در فوتبال مدرن، بازیکن دیگر فقط یک ورزشکار نیست؛ او یک پروژه علمی است. تغذیه، خواب، تمرین، ریکاوری، وضعیت روانی و شرایط بدنی او به صورت مداوم بررسی میشود. این همان مسیری است که باشگاههای بزرگ جهان سالهاست آغاز کردهاند و اکنون در سطح ملی نیز به یک ضرورت تبدیل شده است. اما شاید مهمترین بخش این تحول، استفاده از دادهها در استعدادیابی باشد. کشورهای موفق دیگر فقط منتظر کشف یک استعداد در زمینهای محلی نیستند؛ آنها سیستمهایی ساختهاند که میتواند بازیکنان جوان را از سنین پایین شناسایی، ارزیابی و هدایت کند. این موضوع برای فوتبال ایران یک پیام مهم دارد. ایران سرشار از استعدادهای فوتبالی است، اما فاصله ما با کشورهای پیشرفته، بیشتر در شناسایی، پرورش و مدیریت استعدادها است. اگر بازیکن مستعد در مسیر علمی قرار نگیرد، ممکن است هرگز به سطح واقعی توانایی خود نرسد.
جام جهانی ۲۰۲۶ همچنین نشان داد که فناوری باید در تمام بخشهای فوتبال حضور داشته باشد؛ از داوری گرفته تا آموزش مربیان، مدیریت باشگاهها، فروش بلیت، ارتباط با هواداران و اقتصاد فوتبال.
فوتبال آینده، فوتبالی است که میان زمین بازی و مرکز داده ارتباط برقرار میکند. تیمی که اطلاعات بیشتری دارد، بهتر تصمیم میگیرد؛ تیمی که بهتر تصمیم میگیرد، احتمال موفقیت بیشتری دارد.
برای فوتبال ایران، درس دوم جام جهانی روشن است:
دوران فوتبال سنتی و تصمیمهای صرفاً تجربی به پایان رسیده است.
اگر میخواهیم در جامهای جهانی آینده فقط یک شرکتکننده نباشیم، باید از امروز زیرساخت علمی فوتبال را ایجاد کنیم؛ مرکز داده فوتبال ملی، سیستم جامع استعدادیابی، آموزش تحلیلگران، استفاده از فناوری در باشگاهها و ارتباط واقعی میان دانشگاه و ورزش.
فوتبال جهان به سمت آیندهای حرکت میکند که در آن، احساس و نبوغ انسانی همچنان مهم است، اما بدون علم و فناوری، دیگر کافی نیست.
جام جهانی ۲۰۲۶ یک پیام واضح داشت:
برنده آینده، تیمی نیست که فقط بازیکنان بهتری دارد؛ تیمی است که بهتر فکر میکند، بهتر تحلیل میکند و بهتر تصمیم میگیرد.
ادامه دارد…