زیرساخت؛ قهرمانی از ورزشگاه آغاز نمیشود، از سالها قبل ساخته میشود
در پایان جام جهانی ۲۰۲۶، بسیاری از رسانههای معتبر جهان جملهای را تکرار کردند که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما مفهوم عمیقی در خود دارد: «این جام را فقط بازیکنان برگزار نکردند؛ هزاران مهندس، مدیر، برنامهریز، متخصص فناوری، نیروهای امنیتی و داوطلب نیز در موفقیت آن سهیم بودند.»
این جمله، چهارمین درس بزرگ جام جهانی ۲۰۲۶ را آشکار میکند؛ موفقیت یک رویداد جهانی، پیش از آنکه در زمین مسابقه شکل بگیرد، در زیرساختها ساخته میشود.
وقتی فیفا میزبانی جام جهانی را به آمریکا، کانادا و مکزیک واگذار کرد، نگاهها تنها به ظرفیت ورزشگاهها نبود. یکی از مهمترین معیارهای انتخاب، توانایی این سه کشور در مدیریت میلیونها مسافر، هزاران خبرنگار، صدها تیم عملیاتی و دهها هزار نیروی اجرایی بود. جام جهانی امروز، تنها یک تورنمنت ورزشی نیست؛ یک پروژه عظیم لجستیکی است.
یکی از موضوعاتی که بارها در تحلیلهای رسانههای بینالمللی مطرح شد، مفهوم «میراث» بود. در گذشته، برخی کشورها برای میزبانی جام جهانی ورزشگاههایی ساختند که پس از پایان مسابقات، استفاده چندانی از آنها نشد. اما در سالهای اخیر، فیفا و کشورهای میزبان تلاش کردهاند زیرساختهایی ایجاد کنند که سالها پس از پایان جام نیز برای مردم و اقتصاد کشور قابل استفاده باشد.
این نگاه، تفاوت میان «هزینه» و «سرمایهگذاری» است. در جام جهانی ۲۰۲۶، بسیاری از ورزشگاهها از قبل وجود داشتند و به جای ساخت پروژههای پرهزینه و کمکاربرد، روی نوسازی، هوشمندسازی و افزایش کیفیت خدمات تمرکز شد. این تصمیم، از نظر اقتصادی نیز مورد تحسین بسیاری از کارشناسان قرار گرفت.
اما زیرساخت فقط به ورزشگاه محدود نمیشود.
اگر یک هوادار نتواند بهموقع به ورزشگاه برسد، اگر خبرنگار نتواند تصویر مسابقه را ارسال کند، اگر اینترنت، حملونقل، خدمات درمانی یا امنیت دچار مشکل شود، حتی زیباترین مسابقه فوتبال نیز تحتالشعاع قرار خواهد گرفت. به همین دلیل، رسانههای جهان بارها از «مدیریت نامرئی» سخن گفتند؛ مدیریتی که شاید تماشاگر آن را نبیند، اما نبود آن بلافاصله احساس میشود.
در جام جهانی ۲۰۲۶، فناوری نقش مهمی در این مدیریت نامرئی داشت. سامانههای هوشمند هدایت تماشاگران، کنترل ترافیک، فروش دیجیتال بلیت، مدیریت ورود و خروج، ارتباط لحظهای نیروهای اجرایی و خدمات الکترونیکی، باعث شد میلیونها نفر تجربهای روانتر از حضور در مسابقات داشته باشند.
نکته دیگری که توجه کارشناسان را جلب کرد، نقش آموزش نیروی انسانی بود. هزاران داوطلب و نیروی خدماتی، ماهها پیش از آغاز مسابقات آموزش دیدند. آنها فقط وظیفه پاسخگویی یا راهنمایی نداشتند؛ بلکه بخشی از تصویر بینالمللی کشور میزبان بودند.
این موضوع، پیام مهمی برای کشورهای در حال توسعه دارد. برگزاری موفق یک رویداد بزرگ، تنها با ساخت ورزشگاه ممکن نیست. سرمایه انسانی، آموزش، نظم، مسئولیتپذیری و فرهنگ میزبانی، به همان اندازه اهمیت دارند.
برای فوتبال ایران، این درس بسیار ارزشمند است.
ما سالها درباره ساخت ورزشگاهها صحبت کردهایم، اما فوتبال حرفهای به مجموعهای از زیرساختها نیاز دارد؛ از سیستم فروش بلیت الکترونیکی و مدیریت تماشاگر گرفته تا مراکز پزشکی ورزشی، اتاقهای VAR، مراکز رسانهای، اینترنت پرسرعت، دسترسی مناسب برای افراد دارای معلولیت، پارکینگ، حملونقل عمومی و استانداردهای ایمنی. در فوتبال مدرن، کیفیت تجربه تماشاگر نیز بخشی از مسابقه است. هوادار امروز تنها برای دیدن ۹۰ دقیقه فوتبال به ورزشگاه نمیآید؛ او انتظار دارد خدمات مناسب، امنیت، نظم و احترام دریافت کند. اگر این تجربه مطلوب باشد، دوباره به ورزشگاه بازخواهد گشت و این یعنی تقویت اقتصاد فوتبال.
یکی از نکات جالب جام جهانی ۲۰۲۶، همکاری نزدیک میان دولتها، شهرداریها، شرکتهای خصوصی و فدراسیونهای فوتبال بود. هیچ نهادی به تنهایی نمیتواند چنین پروژه عظیمی را مدیریت کند. موفقیت زمانی حاصل میشود که همه بخشها، هدف مشترکی داشته باشند.
شاید این همان درسی باشد که فوتبال ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد؛ همافزایی. توسعه فوتبال فقط وظیفه فدراسیون نیست. وزارت ورزش، شهرداریها، بخش خصوصی، دانشگاهها، رسانهها و حتی صنعت گردشگری، همگی باید بخشی از این زنجیره باشند.
از نگاه نگارنده، اگر روزی ایران بخواهد دوباره نامزد میزبانی یک رویداد بزرگ آسیایی یا جهانی شود، باید از امروز به فکر ساختن زیرساختهایی باشد که نه برای یک مسابقه، بلکه برای نسلهای آینده کاربرد داشته باشند.
جام جهانی ۲۰۲۶ یک حقیقت مهم را آشکار کرد؛ قهرمانی فقط با داشتن بازیکنان بزرگ به دست نمیآید. فوتبال بزرگ، بر روی زیرساختهای بزرگ بنا میشود.
ورزشگاه، تنها محلی برای برگزاری مسابقه نیست؛ نماد برنامهریزی، مدیریت و آیندهنگری یک کشور است. هرچه این زیرساختها علمیتر، پایدارتر و مردممحورتر باشند، مسیر موفقیت نیز هموارتر خواهد بود.
ادامه دارد…