وقتی ورزش آموزگار صلح و مهربانی می شود

آنان که قریب سه هزار سال پیش بازیهای المپیک را  پایه ریزی کردند بیش از هر هدفی به جنبه های مذهبی و سرگرمی این رویداد می اندیشیدند. با این وصف و در یک نگاه فراگیر می توان بین این رویداد ورزشی و صلح ارتباط معناداری پیدا کرد. همین که مردمان دنیای باستان قدرت، سرعت و چابکی خود را نه در میدان جنگ و برای از پای در آوردن همنوع خود بلکه به منظور برتری یافتن در یک مبارزه نمایشی به کار می گرفتند، پیام روشنی است مبنی بر اینکه انسان چند هزار سال پیش، خواسته یا ناخواسته از ابزار ورزش جهت اشاعه صلح و دوستی استفاده می کرده است. نکته مهم دیگر این رویداد، آموختن مدارا و پرهیز از خشونت به جامعه ای بود که در روزگاری دشوار پر فراز و نشیب می زیست.

پیشینه تاریخی مردمان ایران باستان نیز این حقیقت را بیان می کند که  مسابقاتی چون اسب سواری، تیراندازی، چوگان ورزش های زورخانه ای و کشتی پهلوانی را در فضایی برگزار می کردند که صلح در آن جاری بود. در اینکه جوانمردان، عیاران و پهلوانان، آموزه های مکتب زورخانه و مرام پهلوانی را در راستای  برقراری صلح و عدالت به کار گرفتند تردیدی وجود ندارد. پهلوانان شاهنامه تا جایی که ممکن است از جنگ و خونریزی دوری می کنند مگر آنکه بنا به دلایلی مجبور به این کار شوند. این اجبار نیز به خاطر خودخواهی، غرور یا کشورگشایی نیست بلکه آنان اغلب به منظور پاسداری از وطن یا کین خواهی از ظالمان و ستمگران لباس رزم می پوشند.
رستم بزرگترین پهلوان شاهنامه برای اجتناب از رویارویی با اسفندیار و در جهت صلح با این رقیب قدرتمند هر ترفندی را که لازم است به کار می گیرد. سیاوش یکی دیگر از پهلوانان خوش نام شاهنامه بسیار تلاش می کند تا بین ایران و توران صلحی راستین برقرار کند. او برای رسیدن به این هدف حتی با فرنگیس دختر دشمن اصلی ایرانیان وصلت می کند تا بلکه بتواند دشمنی دیرینه بین دو کشور را به صلح بکشاند.
تمام تلاش کیخسرو در طول دوران فرمانروایی آن است تا با گسترش عدل و داد، دشمنی ها را از میان بردارد و (جهان را به بد نسپرد.) شاید خیلی ها قصه اختراع شطرنج از سوی هندی ها و فرستادن آن توسط فرمانروای این کشور به دربار انوشیروان را شنیده باشند. در این روایت حاکم هند امکان تداوم صلح و دریافت خراج بین دو کشور را منوط به دانستن چگونگی رمز بازی شطرنج و اختراع بازی شبیه به آن موکول کرده بود که بزرگمهر حکیم ضمن رمزگشایی از بازی شطرنج با اختراع تخته نرد و فرستادن آن به دربار هند موجب ادامه صلح بین دو کشور شد. در فرازی دیگر از خدمتگزاری پهلوانان به صلح، روایت های بسیاری سینه به سینه نقل شده که در آن کشتی گرفتن مردان ستبر سینه و تیز چنگ از دو لشگر متخاصم سرنوشت نبرد و برقراری صلح را تعیین می کند. این سنت بعدها تغییر شکل یافت و به برگزاری مسابقه کشتی در مراسم خواستگاری و هنگام عروسی راه پیدا کرد. بر همین اساس، مطابق سنت قومی و قبیله ای، داماد می بایست برای ابراز توانمندی جسمانی جهت اداره زندگی با یکی از نزدیکان خانواده عروس کشتی بگیرد. پیروزی او به منزله موافقت نهایی خانواده عروس با وصلت بود. این سنت به شکل دیگر در روز عروسی نیز تکرار می شد با این تفاوت که در آن روز، معمولا به جای داماد،  پهلوانانی از دو طرف با یکدیگر به مبارزه می پرداختند. این مراسم بیش از پیش به اتحاد و همبستگی دو قبیله، دو قوم یا اهالی دو روستا کمک می کرد.
پیردو کوبرتن در حالی طرح بازی های  المپک نوین را در انداخت که طی آن مقرر شد همه کشورها و ورزشکاران بتوانند فارغ از رنگ پوست، زبان و ملیت با صلح و صفا با هم رقابت کنند. گذشت زمان و تحکیم پایه های این رویداد بزرگ شرایطی فراهم ساخت تا ملت ها نه تنها در بازیهای المپیک بلکه تمام مسابقات بین المللی تحت لوای شعاری واحد و بدون ابراز خصومت با یکدیگر تعامل داشته باشند.
رفته، رفته ورزش به دولتمردان، سیاسیون و نظامیان دنیا آموخت اختلافات آنها  نباید مانع حضور ورزشکاران کشورها در میادین بین المللی شود زیرا رسالت ورزش در ایجاد ارتباط و شکستن یخ های مراودات خلاصه می شود.
آلمانی ها در حالی میزبان المپیک ۱۹۳۶ شده بودند که حزب نازی و در راس آن آدولف هیتلر تبلیغات گسترده ای را  جهت اثبات برتری نژادی به راه انداخته بودند. در همین راستا عده ای از طرفداران حکومت تا جایی پیش رفتند که خواهان ممانعت از حضور رنگین پوستان، صاحبان ادیان و نژاد های دیگر در مسابقات شدند اما هیتلر علیرغم غرور فراوان و حس برتری جویی که داشت به ناچار تسلیم فضایی شد که ورزش برای صلح و همزیستی ترسیم کرده بود.
ورزشکاران جمهوری آذربایجان و ارمنستان در اوج اختلاف و درگیری نظامی دو کشور از انجام مسابقه با یکدیگر خودداری نکردند. همانطور که ورزشکاران اوکراین و روسیه با وجود تداوم جنگ طولانی مدت دو کشور همچنان با یکدیگر به رقابت می پردازند.
نقش و اهمیت ورزش در ایجاد فضای صلح آمیز و دوستانه تنها منحصر به کشورها نمی شود بلکه خلق صحنه های زیبا و ابراز مهربانی و شفقت ورزشکاران رشته های مختلف صحنه های بدیع بسیاری را خلق کرده است. در این رابطه حداقل دو روایت مشهور از پهلوان محمود خوارزمی معروف به پوریای ولی و جهان پهلوان تختی داریم که اولی را دعای مادری درمانده به خود آورد تا در مصاف با رقیب هندی نفس خود را زیر پا گذاشته و با وجود برتری، شکست خود در میدان مسابقه را بر شکسته شدن دل یک مادر و فرزند ورزشکارش ترجیح داد. روایت جهان پهلوان تختی نیز زبانزد خاص و عام است که از ابتدا تا انتهای مسابقه از پای آسیب دیده حریف زیر گیری نکرد تا ضمن ارائه مبارزه جوانمردانه عامل تشدید آسیب دیدگی حریف نشود.
شهریورماه سال ۱۳۹۹ و طی مسابقه سه گانه، دو ورزشکار از کشور اسپانیا و انگلیس رقابت سختی جهت کسب مدال برنز داشتند اما در لحظات پایانی در حالیکه مدال برنز در تیررس تیگل انگلیسی بود او عمدا مسیر را اشتباه رفت تا  منتریدای اسپانیایی بتواند عنوان سومی را از آن خود کند. سال ۲۰۰۰ طی بازی فوتبال بین دو تیم اورتون و وستهام وقتی پل جرارد دروازه بان وستهام دچار آسیب دیدگی شد با اینکه پائلو دی کانیو در موقعیت گل قرار داشت به جای گشودن دروازه، سراغ دروازه بان آسیب دیده تیم رقیب رفت تا صحنه زیبایی از نقش ورزش در ایجاد صلح و دوستی خلق کرده باشد. یکی از تاثیرگذارترین تصاویر صلح و ورزش در المپیک ۲۰۱۶ ریو رقم خورد. در این تصویر دو بانوی ژیمناست کره شمالی و جنوبی بدون توجه به خصومت دولتمردان کشورشان عکسی تاریخی از خود به یادگار گذاشتند. ز این صحنه ها در ورزش بسیار اتفاق افتاده و درآینده نیز فراوان رخ خواهد داد تا جهانیان بیش از پیش به نقش و اهمیت ورزش در ایجاد صلح و مودت پی ببرند. کلام آخر اینکه نقش ورزش در به وجود آوردن همبستگی بین جوامع مختلف، در هر گوشه از کره زمین بسیار فراتر از آن است که در این مختصر بگنجد اما یقین داریم تا زمانی که مهربانی و صلح در زندگی نوع بشر جریان داشته باشد شاهد صحنه های بسیاری از این دست خواهیم بود.