موفقیت، محصول برنامه است؛ نه شانس، نه هیجان و نه تصمیمهای مقطعی!
یادداشت:
این نخستین مقاله از مجموعه هشتقسمتی «هشت درس بزرگ جام جهانی ۲۰۲۶» است. در این مجموعه، با تکیه بر تحلیلهای منتشرشده در رسانههای معتبر ورزشی جهان، مهمترین درسهای جام جهانی ۲۰۲۶ را بررسی میکنیم و میکوشیم نشان دهیم که فوتبال ایران از این رویداد بزرگ چه میتواند بیاموزد. این مجموعه در هشت شماره منتشر خواهد شد.
وقتی داور سوت پایان دیدار فینال جام جهانی ۲۰۲۶ را به صدا درآورد و اسپانیا جام قهرمانی را بالای سر برد، نگاه میلیونها هوادار به جشن قهرمانی دوخته شد؛ اما در همان لحظه، نگاه کارشناسان فوتبال جهان به موضوعی فراتر از نتیجه مسابقه معطوف بود. بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند که قهرمان واقعی این جام تنها یک تیم نبود، بلکه «مدیریت حرفهای فوتبال» بود؛ مدیریتی که سالها پیش از آغاز مسابقات، پایههای موفقیت را بنا کرده بود. در گزارشها و تحلیلهای منتشرشده در رسانههای معتبر جهان، بارها بر این نکته تأکید شد که موفقیت تیمهای بزرگ، محصول نود دقیقه بازی یا چند هفته مسابقه نیست. آنچه در زمین دیده میشود، آخرین حلقه زنجیرهای است که از سالها برنامهریزی، سرمایهگذاری، آموزش، استعدادیابی و ثبات مدیریتی شکل گرفته است. این نگاه، شاید مهمترین درس جام جهانی ۲۰۲۶ برای تمام کشورهایی باشد که سودای حضور مؤثر در فوتبال جهان را دارند. در دهههای گذشته، بسیاری از کشورها تصور میکردند با تغییر یک سرمربی یا جذب چند بازیکن مطرح میتوانند مسیر موفقیت را کوتاه کنند؛ اما جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد که دوران راهحلهای مقطعی به پایان رسیده است. امروز فوتبال بیش از هر زمان دیگری به یک نظام مدیریتی دقیق وابسته است؛ نظامی که از مدارس فوتبال آغاز میشود، به آکادمیها میرسد، از لیگهای حرفهای عبور میکند و در نهایت تیم ملی را میسازد.
نگاهی به تیمهای موفق این دوره، تصویری روشن از همین واقعیت ارائه میدهد. تقریباً همه آنها سالهاست که دارای ساختار مشخص در استعدادیابی، آموزش مربیان، علوم ورزشی، تحلیل دادهها و مدیریت اقتصادی هستند. در چنین ساختاری، تغییر یک مربی یا حتی یک نسل از بازیکنان، باعث فروپاشی تیم نمیشود؛ زیرا سیستم از افراد مهمتر است.
یکی از نکات مورد توجه رسانههای بینالمللی، ثبات مدیریتی فدراسیونهایی بود که به مراحل پایانی جام رسیدند. آنها بارها تأکید کردند که فوتبال مدرن دیگر بر اساس تصمیمهای احساسی اداره نمیشود. تصمیمها بر پایه آمار، تحلیل، پژوهش و برنامههای بلندمدت اتخاذ میشود؛ همان چیزی که فوتبال ایران نیز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.
جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد که مدیریت فوتبال تنها به انتخاب سرمربی یا برگزاری اردو محدود نمیشود. مدیریت امروز فوتبال، مجموعهای از اقتصاد، آموزش، فناوری، بازاریابی، سلامت ورزشکاران، روانشناسی، ارتباطات و حتی دیپلماسی ورزشی است. هر کشوری که بتواند این اجزا را در کنار هم قرار دهد، شانس بیشتری برای موفقیت خواهد داشت.
یکی دیگر از نکاتی که در تحلیلهای جهانی به چشم میخورد، نقش آکادمیهای فوتبال بود. تقریباً تمام تیمهای موفق، بخش عمدهای از بازیکنان خود را از سیستمهای آموزشی داخلی پرورش داده بودند. این اتفاق تصادفی نیست. سالها سرمایهگذاری روی فوتبال پایه، امروز نتیجه خود را نشان میدهد. استعداد زمانی شکوفا میشود که در مسیر درست هدایت شود و این هدایت، بدون مدیریت علمی ممکن نیست.
از سوی دیگر، رسانههای ورزشی به نقش مدیریت بحران نیز اشاره کردند. در طول مسابقات، تیمهای موفق با مصدومیت، فشار رسانهای، فشردگی مسابقات و حواشی مختلف روبهرو شدند؛ اما تفاوت آنها با سایر تیمها در نحوه مدیریت این بحرانها بود. آرامش، انسجام و تصمیمگیری منطقی، جای واکنشهای هیجانی را گرفته بود.
برای فوتبال ایران، این بخش از جام جهانی شاید از هر نتیجهای مهمتر باشد. ما بارها نشان دادهایم که از نظر استعداد فوتبالی چیزی کمتر از بسیاری از کشورهای موفق نداریم. آنچه فاصله ایجاد میکند، کیفیت مدیریت، استمرار برنامهها و ثبات در اجرای آنهاست. تا زمانی که هر تغییر مدیریتی به معنای آغاز دوباره همه برنامهها باشد، دستیابی به موفقیت پایدار دشوار خواهد بود.
مدیریت موفق، فقط ساختن تیم ملی نیست؛ بلکه ساختن آینده فوتبال یک کشور است. اگر امروز در مدارس فوتبال سرمایهگذاری شود، اگر آموزش مربیان بر اساس استانداردهای روز جهان انجام گیرد، اگر لیگهای پایه تقویت شوند و اگر تصمیمها بر اساس دانش و نه سلیقه اتخاذ شوند، نتیجه آن شاید فردا نباشد، اما بیتردید در جامهای جهانی آینده دیده خواهد شد.
شاید مهمترین پیام جام جهانی ۲۰۲۶ همین باشد؛ اینکه قهرمانی از لحظهای آغاز نمیشود که بازیکنان وارد زمین مسابقه میشوند، بلکه از سالها قبل، در اتاقهای فکر، مراکز آموزش، آکادمیها و سازمانهای مدیریتی شکل میگیرد.
فوتبال امروز، بیش از آنکه به قهرمانان لحظهای نیاز داشته باشد، به مدیرانی نیاز دارد که آینده را ببینند. جام جهانی ۲۰۲۶ ثابت کرد که موفقیت، محصول برنامه است؛ نه شانس، نه هیجان و نه تصمیمهای مقطعی.
ادامه دارد…